साकेला उभौली र उधौली चाड परिचय


किरात राईहरू प्रकृति र पितृपूजक हुन् । किरात राईहरूले मनाउने विभिन्न चाडहरूमध्ये प्रमुख चाड उभौली तथा उधौली हुन् । यी चाड वर्षमा दुई पटक मनाइन्छ। बैशाख पूर्णिमामा मनाइने चाडलाई उभौली र मंसीर पूर्णिमा मनाइने चाडलाई उधौली भनिन्छ ।

चाड मनाउने विधि
उभौली र उधौली मनाउँदा किरात राईहरू बसोबास गरेको ठाउँअनुसार परम्परागत भेषमा नाक्छोङ वा होमेहरूद्वारा पहिले चुला पूज्ने त्यसपछि बाहिर सार्वजनिक स्थानमा स्थापना गरिएका साकेला थानमा गई मुन्धुमअनुसार पूजा अर्चना गर्ने गरिन्छ । सोही उपलक्ष्यमा उभौली गर्दा बैशाखे पूर्णिमा (बुद्ध जयन्ती) को दिनदेखि पाँच दिन औंसी तिथिसम्म र उधौली गर्दा मंसिरे पूर्णिमादेखि गाउँ–गाउँ र घर–घरमा विभिन्न सिलीमा साकेला नृत्य, ढोल, झ्याम्टा सिर्लिङ, मिरिमा आदि लिई हर्षोल्लासका साथ नाच्ने गर्छन् । उक्त साकेला नृत्यको थालनी नाक्छोङद्वारा कटुसको स्याउला गाडी गरिन्छ भने विभिन्न नृत्यको भावहरू सिली माङपा तथा सिली माङमाको निर्देशन अनुसार वृत्ताकार बनाई प्रस्तुत गरिन्छ ।

धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक महत्व
किरात राई समुदायमा यी चाडहरूको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक महत्त्व छ । किरात राईहरूले सुम्निमा र पारूहाङलाई आफ्ना आराध्य आदिपुर्खाको रूपमा मानी ल्याए तापनि उनीहरूलाई धरती र आकाशको प्रतीकको रूपमा पनि मान्दछन् । त्यसरी साकेला थानमा स्थापना गरिएका एक जोडी शिलाहरू (सेतो र कालो) सुम्निमा र पारूहाङको प्रतिरूप मानिन्छ ।

उभौली र उधौली साकेला सम्पूर्ण किरात राईहरूका सांस्कृतिक महत्त्वको चाड हो। यस चाडमा नाचिने सिलीहरू मानव जीवनको विभिन्न पक्ष तथा प्रकृति र पशुपन्छीसँगको सम्बन्धलाई प्रतिविम्बित गर्ने खालका ठाउँ र थर हेरि धेरै प्रकारका हुन्छन् । यी चाडहरूमा सबै उमेरका राईबन्धुहरू ढोल र झ्याम्टाको तालमा रमाएर नाचिरहेका हुन्छन् ।

यी चाडहरूको सामाजिक महत्त्व पनि उतिकै छ । सर्वप्रथम आङ्खना वंश, छर छिमेक र समुदायबीच भेटघाट, आपसी सद्भावना, मानमर्यादा अभिवृद्धि गर्नमा यस चाडले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ । मिठो–मिठो खाने, नयाँ लुगा लगाई रमाउने, शुभ–कामना आदान–प्रदान गर्ने, प्रतियोगितात्मक साकेला नृत्य गर्ने आदि पनि यी चाडका प्रमुख विशेषताहरू हुन् ।

निष्कर्श
समग्रमा साकेला उभौली उधौली किरात राईहरूको धार्मिक र सांस्कृतिक परम्परा झल्किने जीवित चाड हो ।

किरात राई यायोक्खा
केन्द्रीय कार्य समिति ।

स्रोतः किरात चाडः चासुवा, फोलष्याँदर, चासोक तङनाम र उधौली साकेला एक परिचय – वि.सं. २०५९ (२००२), पेज २४ – २६
प्रकाशकः किरात याक्थुङ चम्लुङ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *